Polecamy te strony
 
 
 

 
 Czeska Wielkanoc
Tradycje wielkanocne w Czechach

Czeska Wielkanoc

Przez d┼éugie lata ustroju socjalistycznego tradycja Wielkiejnocy cz─Ö┼Ťciowo zanik┼éa. Wraz z nowym ustrojem, powoli wracaj─ů tradycyjne ┼Ťwi─Öta. Czeska Wielkanoc to przede wszystkim pisanki, judasze, rózgi, drewniane figurki, drewniane ko┼éatki i kol─Öda. Wed┼éug sondy ( agencji Sofres-Factum) zamieszczonej w Mladá fronta Dnes z pi─ůtku 29 marca (strona 6) wynika, ┼╝e 96 procent Czechów obchodzi ┼Ťwi─Öta Wielkiejnocy. Prawie 80 % nie ma zamiaru i┼Ť─ç do ko┼Ťcio┼éa, 75% oczekuje odwiedzin kol─Ödników, 66% maluje jajka, a nieca┼éa jedna trzecia kol─Öduje.

Zamiast palmy

W Palmow─ů Niedziel─Ö powszechnym zwyczajem polskim jest ┼Ťwi─Öcenie palm, w Czechach natomiast ┼Ťwi─Öci si─Ö, o ile kto┼Ť to robi, bazie. Niektórzy robi─ů nawet z nich wianki. Oczywi┼Ťcie po czesku w nazwie niedzieli rozpoczynaj─ůcej Wielki Tydzie┼ä nie b─Ödzie przymiotnika palmowa, ale kwiatowa, Kvetná Nedele) Min─Ö┼éy czasy kiedy przestrzegano ludowych obyczajów. Kiedy┼Ť po przyj┼Ťciu z ko┼Ťcio┼éa Czesi wk┼éadali bazie za ┼Ťwi─Öty obrazek lub krzy┼╝, gdzie sta┼éy przez ca┼éy rok. W niektórych miejscowo┼Ťciach ┼éykano bazie, ┼╝eby ustrzec si─Ö od bólu gard┼éa. Przestrzegano te┼╝ zakazu pieczenia, ┼╝eby "nie zapiec kwiatu na drzewach."

Wielki Tydzień - tydzień barw

Czeskie nazwy dni w Wielkim Tygodniu ró┼╝ni─ů si─Ö od polskich. U nas dominuje przymiotnik wielki (np. Wielki Czwartek, Wielki Pi─ůtek). Po czesku wielki jest tylko pi─ůtek, reszta dni ma w nazwie odpowiedni kolor i tak, poniedzia┼éek jest niebieski (Modré pondelí), wtorek ┼╝ó┼éty (┼Żluté úterý), ┼Ťroda czarna (Cerná streda, rzadko u┼╝ywane), czwartek zielony (Zelený ctvrtek), sobota bia┼éa (Bílá sobota)

Jarmark

Do tradycji nale┼╝y organizowanie ┼Ťwi─ůtecznych jarmarków, gdzie mo┼╝na zaopatrzy─ç si─Ö w ┼Ťwi─ůteczne produkty: pisanki, s┼éodycze, ozdoby takie jak: drewniane figurki, ko┼éatki, i tak zwan─ů pomlázka czyli splecion─ů z wierzbowych witek rózg─Ö na Poniedzia┼éek Wielkanocny.

┼Üroda (Škaredá streda)

Na Wielk─ů ┼Ťrod─Ö Czesi maj─ů najwi─Öcej nazw. Najcz─Östsze z nich to škaredá i sazometná, rzadziej smetná lub cerná. Ze wzgl─Ödu na to, ┼╝e škaredit se oznacza d─ůsa─ç si─Ö, wierzenia ludowe zabraniaj─ů si─Ö tego dnia d─ůsa─ç. Kto nie pos┼éucha tej dobrej rady b─Ödzie d─ůsa┼é si─Ö co ┼Ťrod─Ö przez ca┼éy rok.
Druga nazwa wskazuje na stary zwyczaj czeski; w ten dzień Czesi wymiatali sadzę z komina.

Czwartek (Zelený ctvrtek)

Kolor zielony w nazwie czwartku wed┼éug etymologii ludowej pochodzi od tego, ┼╝e Pan Jezus modli┼é si─Ö na zielonej ┼é─ůce. W rzeczywisto┼Ťci nazwa ta zwi─ůzana jest z katolick─ů liturgi─ů. Tego dnia milkn─ů te┼╝ dzwony, które zabrzmi─ů dopiero w Wielk─ů Sobot─Ö. Dla zapewnienia sobie dostatku dobrze jest wraz z ostatnim biciem dzwonów zabrz─Öcze─ç monetami.
Kiedy┼Ť w Wielki Czwartek gospodynie wstawa┼éy rano, ┼╝eby mie─ç zamiecione jeszcze przed wschodem s┼éo┼äca. Aby w domu nie by┼éo pche┼é, ┼Ťmieci nale┼╝a┼éo wynie┼Ť─ç na skrzy┼╝owanie lub za klepisko.
Z tej bogatej tradycji wielkoczwartkowej do dzisiaj przetrwa┼éy przede wszystkim tzw. judasze. S─ů to ciastka z dro┼╝d┼╝owego ciasta, przypominaj─ůce biblijnego Judasza. Podaje si─Ö je z miodem.

Pi─ůtek (Veliký pátek)

Starym zwyczajem by┼éo przed wschodem s┼éo┼äca umy─ç si─Ö w potoku, co mia┼éo chroni─ç przed chorobami. Niektórzy musieli si─Ö porz─ůdnie natrudzi─ç, ┼╝eby uchroni─ç si─Ö przed bólem z─Öbów. M┼éodzi m─Ö┼╝czy┼║ni wyci─ůgali ustami z potoku kamie┼ä, a nast─Öpnie lew─ů r─Ök─ů przerzucali go za g┼éow─Ö.

Wielkanoc (Velikonoce)

Kiedy┼Ť chodzono do ko┼Ťcio┼éa ┼Ťwi─Öci─ç jedzenie, a nast─Öpnie spo┼╝ywano je w gronie rodzinnym. Dzisiaj, ze wzgl─Ödu na laicyzacj─Ö tych ┼Üwi─ůt, oprócz wystroju domowego, raczej nic specjalnego si─Ö nie dzieje. Jest to dzie┼ä wolny od pracy. Wi─Ökszo┼Ť─ç Czechów wyje┼╝d┼╝a na dzia┼éki, gdzie odpoczywaj─ů na ┼Ťwie┼╝ym powietrzu. Do tradycyjnego jedzenia nale┼╝─ů przeró┼╝ne ciasta cz─Östo w kszta┼écie baranka. No i oczywi┼Ťcie judasze, ciastka zrobione z dro┼╝d┼╝owego ciasta, przypominaj─ůce biblijnego Judasza. Podaje si─Ö je z miodem. W niektórych domach mo┼╝na znale┼║─ç typowy dla tych ┼Üwi─ůt wystrój: pisanki, figurki z drewna w kszta┼écie go┼é─ůbków i baranków oraz drewniane ko┼éatki.
W miejscowo┼Ťciach gdzie tradycja nie zgin─Ö┼éa lub tam gdzie powoli wraca od rana chodz─ů kol─Ödnicy z ko┼éatkami i piszcza┼ékami. Za pie┼Ťni dostaj─ů jedzenie a nieraz nawet pieni─ůdze.

Poniedziałek Wielkanocny

Tego dnia w zwyczaju jest pomlázka. Ch┼éopcy z rózgami ganiaj─ů dziewczyny i smagaj─ů je po nogach. W zamian dostan─ů pisanki, kolorowe wst─ů┼╝ki lub co┼Ť do jedzenia.

Przygotowała: Milena Hebal

Dziękuję pani Alenie Karlovej i Łucji Nowak za pomoc w przygotowaniu artykułu.

┼╗ród┼éa:

K. Pejml, Ceský lid ve svých názorech, obycejích a poverách, Praha, 1941, s. 55-64.
Mladá fronta Dnes, 29. 03.03, s. 6 "Velikonocní koleda se vrátila do..."

www.ceska_tradice.cz  
www.velikonoce.cz

Zobacz tak┼╝e



Poka┐ ten tekst swoim znajomym na Facebooku

Po aktualne informacje o wydarzeniach kulturalnych zapraszamy do grupy [panoramakultur]

- - - - - -

     


© Stowarzyszenie Panorama Kultur 2003-2010
e-mail: biuro@pk.org.pl
powered by prot serwery

Poprawny CSS!