Polecamy te strony
 
 
 

 
 Rumunia
Kraj trzech cerkwi. Rumunia.

Serial brytyjski „Absolutely Fabulous” autorstwa Jeniffer Saunders (która jest jednocze┼Ťnie odtwórczyni─ů g┼éównej roli) opowiada o przygodach Edwiny (Ediny) Monsoon, reprezentantki kontrkultury lat 60'. Mimo ┼╝e okres jej m┼éodo┼Ťci dawno min─ů┼é, bohaterka nie wyzby┼éa si─Ö idea┼éów samo-aktualizacji, pozostaj─ůcych elementem ruchy New Age. W jednym z odcinków, z obawy przed wyprowadzk─ů Saffy do domu studenckiego, Edina grozi jej adopcj─ů rumu┼äskiego dziecka, jako zado┼Ť─çuczynienie za strat─Ö córki. Motyw ten zosta┼é wykorzystany nieraz w produkcjach serialowych. Pojawia si─Ö równie┼╝ w  anegdotach, opowie┼Ťciach o humorystycznym zabarwieniu. Wydawa─ç by si─Ö mog┼éo, ┼╝e tak szeroko znany, jest jednocze┼Ťnie ┼éatwym do wyt┼éumaczenia zjawiskiem. W ko┼äcu sam Frazer pisa┼é o konieczno┼Ťci istnienia stereotypów, które s─ů podstaw─ů do kojarzenia i charakterystyki cz┼éonków danego narodu. Ewentualne ich wykorzenienie ze ┼Ťwiadomo┼Ťci, b─Ödzie skutkowa┼éo pojawieniem si─Ö na ich miejsce nowych cech. Trudno bowiem uj─ů─ç w jednolit─ů grup─Ö reprezentacj─Ö 22 milionów Rumunów i w takiej formie poddawa─ç ich charakterystyce.  

Do tej pory naród rumu┼äski nie by┼é pozytywnie odbierany w ┼Ťwiecie. Przylgn─Ö┼éo do niego okre┼Ťlenie „Rumuna”, biednego, pozbawionego og┼éady cz┼éowieka, lub „Cygana”, którego r─Öce same ci─ůgn─ů do kradzie┼╝y. Kobiety z Rumunii natomiast, ze wzgl─Ödu na panuj─ůca w kraju bied─Ö, sta┼éy si─Ö matkami sprzedaj─ůcymi swoje dzieci na zachód, cz─Östo za po┼Ťrednictwem zorganizowanych agencji. Z kolei w uj─Öciu kraju na podstawie osi─ůgni─Ö─ç kulturowych królowa─ç b─Ödzie wizja Hrabiego Draculi i Transylwanii, terenu na którym rzekomo mia┼é dzia┼éa─ç. David Czerny, tworz─ůc kontrowersyjna wystaw─Ö "Entropa - Stereotypy s─ů barierami do zburzenia" przedstawi┼é kraj jako wielki zamek wampira, znany nam wizyt w weso┼éym miasteczku. Nad wej┼Ťciem góruj─ůcy gospodarz, wita w ge┼Ťcie u┼Ťmiechu przyby┼éych.

Przywary narodowe s─ů w gruncie rzeczy skomplikowane, maj─ů swoje odniesienie w rozwoju  kulturowym. Sam proces poznawczy wymaga znajomo┼Ťci detali i bezpo┼Ťredniego obcowania z cz┼éonkami badanej grupy. Karpackie pa┼ästwo uwa┼╝ane za przynale┼╝ne do ba┼éka┼äskiego kr─Ögu kulturowego otwarte by┼éo na wp┼éywy zarówno Imperium Ottoma┼äskiego, zachodnioeuropejskich mocarstw, jak w pó┼║niejszym okresie s┼éowia┼äskiej Rosji. Roma┼äskie pochodzenie Rumunów, b─Öd─ůce wynikiem dzia┼éalno┼Ťci Cesarstwa Rzymskiego w ówczesnej Dacji, jest do tej pory elementem, za pomoc─ů którego zainteresowani utwierdzali siebie w przekonaniu, ┼╝e s─ů spadkobiercami antycznego imperium. Stacjonuj─ůce wojska  rzymskie skutecznie zapu┼Ťci┼éy tutaj korzenie cywilizacji zachodu. Niezaplanowane przej─Öcie j─Özyka  zdobywców zaowocowa┼éo w pó┼║niejszych latach. Poddawany slawizacji, na pocz─ůtku XIX wieku posiada┼é oko┼éo 50 procent s┼éowia┼äskiego s┼éownictwa. Pó┼║niejsza re-romanizacja usun─Ö┼éa niepotrzebny obcy nalot. Czerpi─ůc z j─Özyka w┼éoskiego i francuskiego, oddano ho┼éd kulturze, z któr─ů pa┼ästwo chcia┼éo si─Ö uto┼╝samia─ç. Zreszt─ů, romans z Francj─ů trwa┼é od d┼éu┼╝szego czasu. W obliczu sytuacji politycznej w Europie, dla wielu krajów o┼Ťciennych Bukareszt sta┼é si─Ö drugim krajem, gdzie mo┼╝na by┼éo pobiera─ç nauki j─Özyka francuskiego. Stancje wzorowane na  zachodnich orygina┼éach znakomicie spe┼énia┼éy swoja funkcje. Tu tutaj przecie┼╝ dzieje si─Ö akcja powie┼Ťci Liliany Michaj┼éowej „Cudowna pora na podró┼╝”, gdzie bohaterka, nastoletnia dziewczyna  (mieszkanka P┼éowdiwu) zostaje wys┼éana przez ojca na nauki.

Budownictwo miejskie zaczerpni─Öte z architektury zachodniej daje z┼éudzenie przebywania w miejscu, gdzie mieszkaniec Europy czuje si─Ö pewnie. Rumunia bowiem zajmowa┼éa strategiczne po┼éo┼╝enie w polityce mocarstw. Powodowa┼éo to z jednej strony brak stabilno┼Ťci, tak potrzebnej do warto┼Ťciowego i sta┼éego rozwoju. Z drugiej, pozwoli┼éo na stworzenie witra┼╝a kulturowego, którego barwy oddaj─ů cechy poszczególnych krain. Dzi─Öki temu przemierzaj─ůc kraj, mo┼╝na w ┼éatwy sposób zauwa┼╝y─ç pod jakimi wp┼éywami znajdowa┼éy si─Ö poszczególne jego cz─Ö┼Ťci. I tak Transylwania sta┼éa si─Ö przyczó┼ékiem Sasów pochodz─ůcych z Niemiec. Ich szczególne zami┼éowanie do planowanych i przemy┼Ťlanych dzia┼éa┼ä zaowocowa┼éo realizacj─ů dzie┼éa, które dzisiaj nosi miano Siedmiogrodu. Samowystarczalne miasta, które w dobie dzia┼éa┼ä wojennych dostarcza┼éy mieszka┼äcom potrzebnych produktów, odzwierciedla┼éy pracowito┼Ť─ç ich za┼éo┼╝ycieli. Ci sami odczuwali jednocze┼Ťnie przygn─Öbienie z powodu odleg┼éo┼Ťci ich prawdziwej ojczyzny. Byli wysp─ů na terenie, gdzie ich wizja ┼Ťwiata by┼éa nieznana i nierealizowana (w ni┼╝szych warstwach spo┼éecznych). Zamkni─Öci we w┼éasnej spo┼éeczno┼Ťci czekali na moment, kiedy b─Öd─ů mogli otworzy─ç bramy miast i ujrze─ç swoich pobratymców. Tak wi─Öc z wielkim zaanga┼╝owaniem przyj─Öli niemiecki faszyzm, staj─ůc si─Ö jego zagorza┼éymi  uczestnikami (Niemcom szczególnie zale┼╝a┼éo na terenie bogatym w z┼éo┼╝a ropy, które sta┼éy si─Ö idealnym miejscem do przeprowadzenia dzia┼éa┼ä wojskowych przeciwko Rosji). D┼éugo po latach wojny, kiedy terenem zarz─ůdza┼éa w┼éadza komunistyczna, Sasi wspominali ten okres bardzo pozytywnie, d─ů┼╝─ůc jednocze┼Ťnie do zapomnienia b┼é─Ödów jakie pope┼énili.

Ludno┼Ť─ç ┼╝ydowska natomiast w XIX sta┼éa si─Ö wiod─ůc─ů grup─ů klasy ┼Ťredniej. Placówki handlowe maj─ůce kontakt zarówno z arystokracj─ů jak i najni┼╝szymi warstwami spo┼éecze┼ästwa, sprawi┼éy, ┼╝e wyst─ůpienia antysemickie przybra┼éy w Rumunii ostr─ů form─Ö. Rosn─ůca w bogactwa ludno┼Ť─ç obcego wyznania z towarzysz─ůcym jej stereotypem potraktowana zosta┼éa ze szczególnym okrucie┼ästwem. Co wi─Öcej, po wojnie sta┼éa si─Ö produktem eksportowym do nowo powsta┼éego pa┼ästwa Izrael.

Po drugiej stronie Karpat rozci─ůga┼é si─Ö teren, b─Öd─ůcy pod szczególnym nadzorem w┼éadz komunistycznych. Jego odzwierciedleniem by┼éy liczne przedsi─Öwzi─Öcia  przemys┼éowe. Ich rol─ů, wzbudzenie zachwytu sowieck─ů zdolno┼Ťci─ů techniczn─ů przy jednoczesnym pozbawieniu spo┼éecze┼ästwa mo┼╝liwo┼Ťci realizowania indywidualnych inicjatyw. My┼Ťl o pot─Ödze nie by┼éa jednak wystarczaj─ůca, aby zapewni─ç obywatelom dostatek. Niewykorzystana si┼éa zak┼éadów, problemy z energi─ů elektryczn─ů, wod─ů i przede wszystkim brak podstawowych dóbr konsumpcyjnych skutecznie rozbudza┼éa w ludziach zniech─Öcenie. W┼éadza realizuj─ůca polityk─Ö pro-rumu┼äsk─ů, polegaj─ůc─ů na n─Ökaniu mniejszo┼Ťci etnicznych, jak równie┼╝ obywateli rumu┼äskich, którzy nie uto┼╝samiali si─Ö z polityczn─ů wizj─ů, uchodzi┼éa na Zachodzie za post─Öpow─ů. Zaliczana przez USA do najbardziej rozwojowych spo┼Ťród krajów Europy ┼Ürodkowej gospodarka, otrzymywa┼éa liczne przywileje w kontaktach handlowych. Trudno jednak nie zauwa┼╝y─ç ofiar, które ┼╝yciem okupi┼éy to stanowisko. Krwawo t┼éumione powstania przeciwko w┼éadzy, aresztowania i zes┼éania na przymusowe roboty by┼éy sposobem jawnego zastraszenia spo┼éecze┼ästwa. Dopiero wspólny ruch wyzwole┼äczy krajów europejskich w roku 1989 przyniós┼é mo┼╝liwo┼Ť─ç rozwoju gospodarki kapitalistycznej. Po┼Ťpieszne rozstrzelanie dyktatora Ceausescu (w czasie rz─ůdów którego Rumunia przekszta┼éci┼éa si─Ö w totalitarne, policyjne pa┼ästwo) da┼éo ludziom nowe nadzieje. Rozw┼Ťcieczony t┼éum, który zebra┼é w kraju ┼╝niwo zemsty za lata ucisku, triumfowa┼é. Sama egzekucja sta┼éa si─Ö symbolem zbiorowego oczyszczenia. Katharsis mia┼éo dotyczy─ç równie┼╝ zapisanych kart historii. Ludno┼Ť─ç cechuj─ůca si─Ö wielowiekow─ů kultur─ů w ko┼äcu mia┼éa doczeka─ç realizacji swojej wizji kraju. Sielanki, dobrobytu i dostatku. Nie wszystko jednak potoczy┼éo si─Ö wed┼éug planu.

Post─Öpuj─ůca urbanizacja i kszta┼étowanie si─Ö ┼Ťrodowiska robotniczego spowodowa┼éo (podobnie jak w pozosta┼éych krajach europejskich) zubo┼╝enie kulturalne wsi i odebranie jej misji kulturotwórczej. Jednak pomimo tego folklor rumu┼äski zalicza si─Ö do najbogatszych w Europie.  Ukszta┼étowanie terenu sta┼éo si─Ö naturalnym  skarbcem pami─Öci o przesz┼éo┼Ťci. Niedost─Öpne dla maszyn tereny górskie, g─Öste, karpackie lasy zachowa┼éy pami─ůtki ┼Ťredniowiecznych budowli. Ich rola w realizowaniu za┼éo┼╝e┼ä o┼Ťwiecenia, by┼éa podstaw─ů my┼Ťli narodowej. Freski w bukowi┼äskich cerkwiach sta┼éy si─Ö skarbnic─ů rumu┼äskiej mentalno┼Ťci. To bardzo wa┼╝ny element pozwalaj─ůcy dostrzec obawy, które n─Öka┼éy pokolenia. Pami─Ö─ç o nich zawarta zosta┼éa nawet w prawos┼éawnych ikonach, gdzie biblijni oprawcy nabrali cech Turków albo W─Ögrów.  Wszechobecna gro┼║ba najazdu lub d┼éugotrwa┼éa obecno┼Ť─ç wroga skutecznie wbi┼éa si─Ö w mentalno┼Ť─ç miejscowej ludno┼Ťci. To cerkwie i monastery stawa┼éy si─Ö miejscem nadziei w dobie zniewolenia. Przywi─ůzanie do religii by┼éo bardzo silne. Nagromadzona pami─Ö─ç znalaz┼éa uj┼Ťcie, kiedy pojawi┼éa si─Ö szansa na wolno┼Ť─ç. Wspó┼éczesna flaga Rumunii przybra┼éa barwy trzech bukowi┼äskich budowli sakralnych. Ich zawarto┼Ť─ç zosta┼éa zespolona z symbolami narodowymi. Kraj przej─ů┼é obawy zagra┼╝aj─ůcego niebezpiecze┼ästwa ze strony s─ůsiadów. Utwierdzi┼é przekonanie, ┼╝e aktywno┼Ť─ç obcych zawsze b─Ödzie stwarza─ç niepewno┼Ť─ç. W tym wypadku zbiorowe my┼Ťlenie ludno┼Ťci pokrywa┼éo si─Ö z za┼éo┼╝eniami pa┼ästwa. Utwardzone, kilkuwiekowe przekonanie trwa po dzi┼Ť dzie┼ä.

„Daleko hen za niegdysiejsz─ů Czechos┼éowacj─ů le┼╝─ů w dole przepastne Ba┼ékany. Przypominaj─ů one, jak kto┼Ť kiedy┼Ť powiedzia┼é, piek┼éo wybrukowane z┼éymi intencjami wielkich mocarstw”.  (John Gunther). Mentalno┼Ť─ç Rumunów odzwierciedlaj─ů niezwykle intensywne prze┼╝ycia historyczne. Ludno┼Ť─ç, czekaj─ůca od wielu lat na okres ┼éadu i spokoju, w chwilach granicznego zm─Öczenia chwyta┼éa sprawy w swoje r─Öce. D─ů┼╝y┼éa do zaprowadzenia porz─ůdku w sposób brutalny, cz─Östo pozbawiony racji bytu. Likwiduj─ůc jeden problem, wpada┼éa,  pod wp┼éywem ideologii, w kolejne sid┼éa. Z ka┼╝dym skokiem rós┼é dramatyzm, a wizja ┼Ťwietlanej przysz┼éo┼Ťci stawa┼éa si─Ö coraz bardziej m─Ötna. Ostatecznie, po z┼éudnej nadziei roku 1989, wielu obywateli popad┼éo w  marazm. Otwarcie granic da┼éo mo┼╝liwo┼Ť─ç rozpocz─Öcia  ┼╝ycia w innych krajach. Skorzystali na tym Sasi, ┼╗ydzi - ludzie, którzy mogli wnie┼Ť─ç wiele konkretnych rozwi─ůza┼ä do raczkuj─ůcego, swobodnego pa┼ästwa. Na szcz─Ö┼Ťcie mi─Ödzy-graniczny charakter wspó┼éczesnej kultury daje szanse na realizacj─Ö cho─ç cz─Ö┼Ťci celów. Obecno┼Ť─ç na arenie mi─Ödzynarodowej z pewno┼Ťci─ů przys┼éu┼╝y si─Ö akulturacji narodu, który z pewn─ů doz─ů niepewno┼Ťci ale ch─Ötnie spogl─ůda w tym kierunku.



Poka┐ ten tekst swoim znajomym na Facebooku

Po aktualne informacje o wydarzeniach kulturalnych zapraszamy do grupy [panoramakultur]

- - - - - -

     

<   1 2 3 
© Stowarzyszenie Panorama Kultur 2003-2010
e-mail: biuro@pk.org.pl
powered by prot serwery

Poprawny CSS!