Polecamy te strony
 
 
 

 
 Imre Nagy a Josip Broz Tito
Josip Broz Tito wobec w─Ögierskiej Rewolucji 1956

Imre Nagy patrzy na w─Ögierski parlament - pomnik w Budapeszcie, ┼║r├│d┼éo: http://en.wikipedia.org/wiki/Imre_Nagy„Ówczesny premier Imre Nagy razem ze wspó┼épracownikami 4 listopada poprosi┼é o schronienie w ambasadzie Jugos┼éawii. Z Belgradu nadesz┼éa wiadomo┼Ť─ç, ┼╝e musi wycofa─ç rozkazy i w wyst─ůpieniu poprze─ç Jánosa Kádára, który tego samego dnia, przy wsparciu si┼é sowieckich, stworzy┼é antyrz─ůd zmierzaj─ůcy do obalenia „kontrrewolucji“. Nagy nie przyj─ů┼é tego warunku i poprosi┼é Jugos┼éawi─Ö o azyl. 22 listopada Nagy i jego wspó┼épracownicy, w nadziei na spe┼énienie obietnicy nowego rz─ůdu, gwarantuj─ůcej wyjazd z W─Ögier, opuszczaj─ů ambasad─Ö, po czym zostaj─ů aresztowani przez rosyjskich ┼╝o┼énierzy i deportowani do Rumunii“.[1]

Sposób, w jaki István Lukács opisuje wydarzenia z pocz─ůtku listopada 1956 r., jednoznacznie wskazuje na dwojak─ů rol─Ö Jugos┼éawii w rozwoju wydarze┼ä Rewolucji. Udzielenie schronienia premierowi, który popad┼é w nie┼éask─Ö, mo┼╝na uzna─ç za akt solidarno┼Ťci, natomiast wydanie go – za zdrad─Ö. Przyjrzenie si─Ö kontaktom jugos┼éowia┼äskiego przywódcy z przedstawicielami sowieckiego establishmentu mo┼╝e u┼éatwi─ç zrozumienie tej ambiwalencji. 

Jeszcze przed rozpocz─Öciem interwencji na W─Ögrzech Chruszczow zabiega┼é o poparcie Tity, w zwi─ůzku z czym kilkakrotnie wizytowa┼é Jugos┼éawi─Ö. Sekretarz Generalny KPZR próbowa┼é wp┼éyn─ů─ç na prezydenta SFRJ, ┼╝eby ten przy┼é─ůczy┼é Jugos┼éawi─Ö do Uk┼éadu Warszawskiego i tym samym zaakceptowa┼é sowieckie plany w sprawie W─Ögier. Tito reagowa┼é ostro┼╝nie. Najpierw stwierdzi┼é, ┼╝e zmiany w kierunku demokratyzacji powinny by─ç kontynuowane, ┼╝e nie dziwi─ů go czerwcowe wydarzenia w Poznaniu; z drugiej strony pos┼éugiwa┼é si─Ö terminem "socjalistyczny ┼Ťwiat", co Chruszczow móg┼é rozumie─ç jako deklaracj─Ö wspó┼éudzia┼éu Jugos┼éawii w bloku komunistycznym. Przywódcy nie zgodzili si─Ö jednak co do oceny Imre Nagya. Tito twierdzi┼é, ┼╝e b┼é─Ödem by┼éo zast─ůpienie go przez Andrása Hegedüsa na stanowisku premiera. Wed┼éug niego Nagy by┼é w stanie podda─ç si─Ö samokrytyce i, co najwa┼╝niejsze, by┼é post─Öpowy.

„Nagy chce podda─ç si─Ö samokrytyce, ale oczekuje, ┼╝e zostan─ů uznane równie┼╝ b┼é─Ödy pope┼énione wobec niego. Tego jednak /w─Ögierski/ KC nie zamierza robi─ç. A Nagy'iowi nale┼╝y pomóc, nie wolno z powodu reakcjonistów hamowa─ç ca┼éego demokratycznego rozwoju na W─Ögrzech.”[2]

Chruszczow jednak radykalnie krytykowa┼é zmiany, które zasz┼éy w Polsce oraz opowiedzia┼é si─Ö przeciwko Nagyowi. Stosunki jugos┼éowia┼äsko-radzieckie uleg┼éy pogorszeniu. Sowieckie czo┼égi natar┼éy na Budapeszt.

W czasie Rewolucji Tito ┼║le wyra┼╝a┼é si─Ö o niektórych zmianach wprowadzanych przez rz─ůd Nagya (szczególnie krytycznie odniós┼é si─Ö do zamiaru wprowadzenia systemu wielopartyjnego). 28 pa┼║dziernika na jednej w Wysp Brio┼äskich (Brijuni na terenie Chorwacji) w rozmowie z przedstawicielami Kremla Tito przyzna┼é, ┼╝e dopuszczenie do manifestacji by┼éo b┼é─Ödem, poniewa┼╝ w─Ögierscy przywódcy nie potrafili utrzyma─ç kontroli, dopuszczaj─ůc tym samym do przelewu krwi i powieszenia kilkudziesi─Öciu dzia┼éaczy komunistycznych.

W taki sam ton uderzy┼é Chruszczow podczas kolejnego spotkania z prezydentem SFRJ (i jego wspó┼épracownikami) w nocy z 2 na 3 listopada, podczas którego chcia┼é uprawomocni─ç drug─ů interwencj─Ö si┼é sowieckich w Budapeszcie. 

Chruszczow ostro stwierdzi┼é, ┼╝e na W─Ögrzech morduje si─Ö i wiesza niewinnych komunistów, co jest niedopuszczalne i powinno wywo┼éa─ç natychmiastow─ů reakcj─Ö. W efekcie pa┼║dziernikowych rozmów ustalono, ┼╝e rz─ůd Nagya jest kontrrewolucyjny i wyra┼╝ono nadziej─Ö, ┼╝e powstanie nowy, który b─Ödzie kontynuowa┼é reformy (inaczej rozumiane przez Chruszczowa, a inaczej przez Tit─Ö). Dla jugos┼éowia┼äskiego przywódcy interwencja mia┼éa by─ç mniejszym z┼éem.

„Po tym wszystkim strona jugos┼éowia┼äska sk┼éonna jest traktowa─ç sowieck─ů interwencj─Ö jako mniejsze z┼éo i oczekuje, ┼╝e nie przeszkodzi ona zarówno wewn─Ötrznemu rozwojowi socjalizmu na W─Ögrzech, jak równie┼╝ interesom socjalizmu miedzynarodowego.”[3]

Sowieci uwa┼╝ali, ┼╝e na czele nowego rz─ůdu powinien stan─ů─ç Ferenc Münnich (by┼éy szef budapeszta┼äskiej milicji, pó┼║niej dyplomata, Minister Spraw Wewn─Ötrznych w drugim rz─ůdzie Nagya), jednak Tito optowa┼é za kandydatur─ů Kádára (jako komunisty wi─Özionego). Po krótkiej polemice uda┼éo mu si─Ö namówi─ç Chruszczowa. Wed┼éug relacji ówczesnego ambasadora Jugos┼éawii w ZSRR, Veljko Mi─çunovicia, Tito by┼é równie┼╝ autorem nazwy nowopowsta┼éego wówczas rz─ůdu (Rewolucyjny Rz─ůd Robotniczo-Ch┼éopski).

Podczas spotkania Tito nalega┼é, ┼╝eby Sowieci zgodzili si─Ö na uznanie w─Ögierskich samorz─ůdów robotniczych, ┼╝eby wzi─Öli pod uwag─Ö wol─Ö robotników i progresywnej, ale oddanej socjalizmowi inteligencji; namawia┼é Chruszczowa do pos┼éu┼╝enia si─Ö Nagyiem, od którego oczekiwa┼é, ┼╝e skrytykuje zwrot w prawo i plany reakcji. Radziecki przywódca jednak nie by┼é zachwycony i przemilcza┼é te rady. 

4 listopada Sowieci ponownie wjechali do Budapesztu. Premier Nagy ukry┼é si─Ö w Ambasadzie Jugos┼éawii na Placu Bohaterów.

Po dzi┼Ť dzie┼ä nie jest jasne, dlaczego cz┼éonkowie rz─ůdu Nagy'ia 22 listopada po opuszczeniu ambasady zostali internowani w Rumunii. Opinie na temat tego, czy Tito by┼é ┼Ťwiadomy konsekwencji swojej decyzji, s─ů podzielone. Z jednej strony istnieje podejrzenie, ┼╝e Tito zaproponowa┼é Nagy'emu azyl, ale chorwackie echa wydarze┼ä na W─Ögrzech (rzekoma reakcja nacjonalistyczna) zmusi┼éy go do zweryfikowania swojego postanowienia i wydania premiera Sowietom. Z drugiej strony „naiwna teoria” zak┼éada, ┼╝e Tito przyj─ů┼é za dobr─ů monet─Ö obietnice z┼éo┼╝one przez Chruszczowa, pod┼éug których Nagy po wydaleniu z Ambasady Jugos┼éawii mia┼é zosta─ç potraktowany uczciwie i opu┼Ťci─ç kraj bez przeszkód.[4]

┼╣ród┼éa jugos┼éowia┼äskie (serbskie, chorwackie) zazwyczaj staj─ů w obronie Tity, odwo┼éuj─ůc si─Ö do okoliczno┼Ťci wydalenia Nagy'ia z ambasady. Mia┼é wtedy bowiem miejsce incydent, podczas którego sowiecki ┼╝o┼énierz zastrzeli┼é stoj─ůcego w oknie jugos┼éowia┼äskiego attaché. Ponadto wi─Ökszo┼Ť─ç autorów polemizuje z tez─ů, ┼╝e w nocy z 2 na 3 listopada podczas rozmów Tity i Chruszczowa ustalono, ┼╝e Nagy dostanie azyl w ambasadzie tylko po to, by mo┼╝na go pó┼║niej bez problemów wyda─ç w r─Öce Sowietów.[5]

Sam Tito, niespe┼éna rok po spotkaniu na Adriatyku, dwuznacznie wypowiedzia┼é si─Ö na temat interwencji. Rewolucj─Ö uzna┼é za wielk─ů tragedi─Ö W─Ögrów, jednocze┼Ťnie dodaj─ůc, ┼╝e je┼Ťli Sowieci nie st┼éamsiliby jej, dosz┼éoby do katastrofy.

Pewne jest natomiast, że po upadku Rewolucji, dotychczas pozytywny w oczach węgierskiej opinii publicznej wizerunek Jugosławi uległ radykalnej degradacji.

Mi┼éosz Waligórski

Bibliografia:
 
„Republika”, 11/2006. (ca┼éy numer zagrzebskiego pisma literackiego po┼Ťwi─Öcony Rewolucji)

─ćosi─ç Dobrica, Sedam dana u Budimpešti, Beograd, 1957.

Ivanji Ivan, Ma─Ĺarska revolucija 1956, Beograd, 2007.

Ivanji Ivan, Svedo─Źanstvo o burnim vremenima, „Danas”, 2-3.6.2007.

Mi─çunovi─ç Veljko, Moskovske godine 1956/1958, Zagreb, 1977.

(fragmenty na stronach Serbskiej Agencji Prasowej SINA, www.sina.org.yu)

Pecnik Jaroslav, Dani koji su p(r)otresli svijet, „Zarez”, 5.10.2006.      

Zelmanovi─ç ─Éor─Ĺe, Ma─Ĺarska jesen 1956, Zapreši─ç, 2006.


Poka┐ ten tekst swoim znajomym na Facebooku

Po aktualne informacje o wydarzeniach kulturalnych zapraszamy do grupy [panoramakultur]

- - - - - -

     


© Stowarzyszenie Panorama Kultur 2003-2010
e-mail: biuro@pk.org.pl
powered by prot serwery

Poprawny CSS!