"Muzeum bezwarunkowej kapitulacji" czyta się tak jak przeżywa się sen - urywany, nierzeczywisty, a jednak intensywnie oddziaływujący na śpiącego. "Muzeum...." to czasem pamiętnik, a czasami sucha relacja korespondenta z życia ostatnich lat życia Jugosławii.

Opowiadanie jest porozrywane, fragmentaryczne, ale konsekwentne - to opowieść o pamięci, dawnej Jugosławii, pierwszych wspomnieniach, emocjach, zapamiętanych z dzieciństwa "stop-klatkach", ale także o Ameryce, emigracji, rozpadzie Jugosławii. "Cały ten zgiełk" jugosłowiański, konflikty, bezsensowne walki są o Dubravki przedstawione chłodno, bez zbędnego i bezcelowego bawienia się w analizy polityczne, moralizowania, udzielania dobrych rad. Spokojne, kojące i wysmakowane opowiadania Dubravki to głos uniwersalny - ludzi żyjących "normalnie" i żyjących w sytuacjach ekstremalnych - wojny, głodu, a przede wszystkim bezsilności wobec tego, co się naokoło dzieje. To, co chce powiedzieć czytelnikowi na temat konfliktu, nienawiści, autorka opowiada między wierszami - skupia się na losach ludzi w czasie wojny i po jej zakończeniu, opowiada o sobie i swojej rodzinie; nie przyjmuje naiwnej i czarno-białej pozy pacyfistki, lecz stara się być obiektywna i nie narzucać oczywistych interpretacji. W ten sposób uświadamia każdemu jak ważne rzeczy w życiu mamy - rodzinę, dom, pracę i tenże niedoceniany przez wszystkich święty spokój. Przez uwydatnienie maleńkich szczegółów - zapachów, smaków zapamiętanych z dzieciństwa, pierwszych książek czytanych dzięki zachęcie matki, pierwszych filmów, oglądanych dzięki pierwszemu kinoprojektorowi w mieście i wszystkich innych pierwszych elementów w życiu, autorka pokazuje jak wiele ważnych rzeczy jest i jak łatwo i szybko można je stracić.

"Muzeum bezwarunkowej kapitulacji" to także swego rodzaju mikstura poprzednich książek Dubravki Ugrešić, a jednocześnie uzupełnienie do nich. Małe obrazki z życia Jugosławii titowskiej, banalne wątki pierwszych miłostek, nieważnych pozornie zdarzeń przypominają "Forsowanie powieści-rzeki" i "Stefcię Ćwiek....", opowieści amerykańsko-emigracyjne kojarzą się z "Amerykańskim fikcjonarzem"; a z kolei pamięć - najważniejszy chyba bohater książki, wcześniej opisywany przez Danilo Kiša - prozaika jugosłowiańskiego i Brunona Schulza, to bohater drzemiący w każdym z nas.

Emocjonalne, ale nie egzaltowane pisanie Dubravki Ugrešić to opowiadanie o każdym z nas, o cennej chwili, o "carpe diem" - zasadzie, której nie dostrzegamy dopóki nasza szansa na przeżywanie życia w spokoju i radości nie minie, a także o sennej rzeczywistości, jaką jest dzieciństwo i jak silnie ono nas kształtuje. "Muzeum ...." to mądra, ciepła i uspokajająca, choć smutna książka - obowiązkowa lektura dla wszystkich zainteresowanych Jugosławią, współczesną Chorwacją, mechanizmami społecznymi, jakie rządzą ludźmi, a także problemem emigracji, nostalgii i ....samym sobą.

Anna Trybuch